Historia nart i współczesność

Trzeba przyznać, że historia narciarstwa jest bardzo długa, aczkolwiek z dzisiejszym pojęciem narciarstwa ma ona niewiele wspólnego. Faktem jest natomiast ze najstarsze ślady używania nart pochodzą sprzed 5000-3000lat p.n.e. Tak to nie pomyłka 5000 lat przed nasza erą w rejonie morza Białego, nad jeziorem Bajkał oraz w Norwegii na wyspie Rődoy używano nart do poruszania się po śniegu, przede wszystkim w celach myśliwskich w pogoni za zwierzyną. Świadczą o tym fakcie rysunki naskalne znalezione w tych miejscach. Naukowcy doszli do wniosku, że narty powstały w kilku miejscach równocześnie, tam gdzie klimat i warunki wytworzyły do tego potrzebę, dlatego też podzielono pierwsze narty na trzy typy:

• Typ południowy (narty krótkie, gołe, bez podbicia skórzanego z wyżłobieniem dla stopy. Narty tego typu występowały od Uralu po południowa Skandynawie oraz w krajach nadbałtyckich aż po Polskę)
• Typ arktyczny (występował na Syberii i w północnej Skandynawii. Narty te mają oba końce ostro zakończone i podgięte, obciągnięte futrem, posiadały cztery otwory, przez które były przeciągnięte rzemiona służące do mocowania)
• Typ północny (występował tylko w Europie w rejonie Finlandii, narty były nierównej długości i szerokości. Narta lewa z rowkiem była dłuższa, tkz. Narta ślizgowa zaś narta prawa krótsza i szersza podbita była skórą i była narta odbijająca.

Uzupełnieniem tego ekwipunku był oczywiście kij, który spełniał różne zadania, służył do kierowania, hamowania, utrzymywania równowagi oraz jako podręczna broń. Pierwsza wzmianka o użyciu dwóch kijów pochodzi dopiero z 1713r.

W okresie średniowiecza spotykamy już pisemne wzmianki o nartach w pieśniach i legendach skandynawskich, co świadczy o uprawianiu narciarstwa przez ludy północy. W owym czasie narty służyły do celów komunikacyjnych, myślistwa i techniki wojennej.

Dopiero wiek XIX rozpoczął nową erę w dziejach narciarstwa nie już tylko jako środka lokomocji, ale jako dyscypliny sportu. Za kolebkę narciarstwa uważa się Norwegię gdzie w 1843 roku w TROMSØ rozegrano pierwszy bieg narciarski na dystansie pięciu kilometrów. Natomiast już w 1850 roku w Telemarku zaczęto uprawiać biegi w formie slalomu, zjazdu i skoki przez stopień. Pierwszy konkurs skoków został zorganizowany w 1868 w Christiani.
Narciarstwo zyskało popularność przez norweskiego badacza F. Nansena i narty rozpowszechniły się na całym kontynencie a szczególnie w krajach alpejskich pod koniec XIX wieku. Początek XX wieku to burzliwy rozwój narciarstwa, powstają pierwsze szkoły narciarskie i co ważne następuje wyraźny podział na narciarstwo klasyczne i zjazdowe.

Mam nadzieję, że nie zanudziłem nikogo tym przydługim wywodem z historii nart, ale dla ciekawskich jeszcze parę ciekawych i mało znanych faktów z historii narciarstwa na terenie naszych ukochanych Beskidów.

Ciekawostką są także dzieje narciarstwa na terenie Beskidu Śląskiego

Pierwsza wiadomość o nartach w Beskidzie Śląskim sięga roku 1883. Dziadek znanego działacza sportowego z Wisły - Rudolfa Kowali, w swojej rodzinnej historii wspomina, że właśnie w tym roku, kiedy o nartach nikt jeszcze tutaj nie wiedział, sporządził na zamówienie przyjezdnego Grafa deski z drewna świerkowego. Graf użył je do celów łowieckich w czasie polowania. Jest to niewątpliwie wiadomość nieścisła, bowiem została zaczerpnięta z opowiadań górali.( Dla ciekawostki pierwsza wzmianka o użyciu nart w Szwajcarii pochodzi z 1883 roku kiedy to niejaki Wilchelm  Paulke odbył wycieczkę w góry na nartach sprowadzonych z Norwegii)

Jest jednak historycznym faktem, że w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, pracownicy służby leśnej bielskich i cieszyńskich lasów używali nart do celów służbowych we wszystkich placówkach.

Trzeba jednak wiedzieć, że już wcześniej miejscowa ludność używała do poruszania się po śniegu tzw. karpli, które są uważane za pierwowzór nart. Karple były wykonane z dwóch pionowo ustawionych deszczułek o długości ok. 40 cm, połączonych dwoma poprzecznymi deszczułkami na kształt drabinki. Wolne końce były dodatkowo wzmocnione okręgiem z leszczyny. Karple były mocowane do nóg rzemieniami lub powrózkami. Górale używali ich do poruszania się po głębokim śniegu.

Prekursorami turystyki i sportu, w tym turystyki narciarskiej w Beskidach byli bielscy Niemcy, którzy w 1893 roku założyli niemieckie towarzystwo turystyczne „Beskidenverein”, a z biegiem lat także sekcję narciarską „Winter Sport Abitezung Beskideverein” .

W roku 1908 zapadła decyzja o założeniu Polskiego Towarzystwa Turystycznego na Śląsku Cieszyńskim. 7 lipca 1909 roku zwołano zebranie organizacyjne w Cieszynie, na którym zapadła uchwała o założeniu Polskiego Towarzystwa Turystycznego „Beskid”, które weszło później w skład Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a następnie Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego.

Staraniem towarzystwa było wybudowanie pierwszego schroniska polskiego we wsi Rzeka na górze Ropiczce (aktualnie teren Republiki Czeskiej). Uroczyste otwarcie nastąpiło 6 lipca 1913 roku. W schronisku odbył się w 1913 r. pierwszy kurs narciarski, który zapoczątkował polską turystykę narciarską na Śląsku Cieszyńskim.

W 1908 roku dzięki staraniom działaczy towarzystwa „Beskid” odbyły się pierwsze zawody narciarskie w Bielsku - 2 lata po pierwszych zawodach we Lwowie. Po wielu latach niezorganizowanej działalności narciarskiej powstał pierwszy na Śląsku Polski Klub Narciarski (1 XII 1921 roku). Była to Sekcja Narciarska PTT „Beskid” w Cieszynie, której nadano nazwę „Watra”. Założycielem był Jan Cienciała, który jako zawodnik tego klubu odniósł niespodziewane zwycięstwo w zawodach narciarskich na Hali Kondratowej w Tatrach, pokonując całą ówczesną czołówkę zawodników polskich.

Sekcja narciarska „Watra” powstała jako czwarty klub narciarski w Polsce. Staraniem towarzystwa było wybudowanie schroniska na Stożku w Wiśle Łabajowie, w którym w 1922 roku Jan Cienciała zorganizował pierwszy nowoczesny kurs narciarski.

W dniu 2 lutego 1927 roku „Watra” zorganizowała pierwsze międzyklubowe biegowe zawody sztafetowe o nagrodę miasta Cieszyna na trasie 23 km z Czantorii przez Cisownicę, Dzięgielów do Cieszyna. W tym samym roku zorganizowała także pierwsze zawody dla młodzieży szkolnej Cieszyna o nagrodę przechodnią im. prof. Jana Grzybowskiego.

W tym czasie podobne ośrodki powstały również w Ustroniu, gdzie został założony klub narciarski „Czantoria”. W tym samym roku „Watra” założyła klub narciarski w Wiśle.

Drugą sekcją mającą poważny wpływ na działalność narciarską regionu była sekcja narciarska klubu sportowego przy III Pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku. Została założona w sezonie 1922 - 1923 z inicjatywy dowódcy płk. Ferdynanda Wagnera. Sekcja ta miała duży udział w krzewieniu sportu narciarskiego wśród młodzieży szkolnej, poprzez organizowanie kursów narciarskich w szkołach średnich w ramach przysposobienia wojskowego. Zorganizowane zostały także sekcje narciarskie w gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego w Bielsku oraz w gimnazjum im. Adama Asnyka w Cieszynie.
 
Na bazie powstałego w 1924 roku Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, w roku 1928 powstał Śląski Klub Narciarski, który wywarł decydujący wpływ na rozwój narciarstwa w Beskidzie Śląskim.

Znaczny wpływ na rozwój turystyki narciarskiej w Beskidach miał zakup przez Okręgowe Górnośląskie PTT dwóch schronisk: jednego na Baraniej Górze „Przysłopiu”, które po adaptacji zostało oddane do użytku 1 czerwca 1925 roku, oraz drugiego na Równicy, otwartego w 1928 roku. W 1929r. ŚKN założył Baraniogórski Śląski Klub Narciarski w Istebnej, zrzeszający już w pierwszym roku działalności 240 członków. Do tak szybkiego rozwoju narciarstwa przyczyniło się także wybudowanie w 1928 roku skoczni narciarskiej ŚKN na Baraniej Górze i zorganizowanie tam Narciarskich Mistrzostw Śląska (1928/29).

Następnym ważnym wydarzeniem w rozwoju narciarstwa w Wiśle było wybudowanie w roku 1930 skoczni w Łabajowie.

Liczna grupa entuzjastów z Górnego Śląska na czele z prezesem honorowym ŚKN dr. Michałem Grażyńskim podjęła decyzję o rozbudowie ośrodka Wiślańsko - Baraniogórskiego. Plan zakładał stworzenie wielkiego kompleksu do uprawiania sportów zimowych na terenie Wisły, Ustronia, Istebnej i Jaworzynki. Stopniowa rozbudowa Wisły oraz niedogodny dojazd do Istebnej zdecydowały o powstaniu w Wiśle własnego koła ŚKN. Sprawę omówiono i zatwierdzono na zebraniu Koła Baraniogórskiego ŚKN w Istebnej 26 września 1931 roku. Po jego utworzeniu w krótkim czasie powstały sekcje przy takich organizacjach jak: Związek Rezerwistów WP, Związek Strzelecki oraz ZHP. Staraniem ich członków w krótkim czasie powstały skocznie narciarskie w Malince (1932 r.), w Jurzykowie (1935 r.). W drodze na Baranią Górę powstała w 1936 roku skocznia „Na Równem”. Wybudowano także skocznię treningową na szczycie Kozińców i w rejonie strażnicy WOP w Wiśle Głębcach. Na tych skoczniach odbywały się konkursy skoków o mistrzostwo Śląska i Wisły.

Dużym wydarzeniem dla narciarstwa wiślańskiego było zorganizowanie w Wiśle w 1931 roku XII Międzynarodowych Mistrzostw Polski. Zawody zostały poprzedzone zorganizowaniem przez ŚKN Katowice w dniach 1 i 2 lutego pierwszych zawodów narciarskich. Była to przymiarka do Mistrzostw Polski. Zawody uświetnił swoją obecnością prezydent Ignacy Mościcki. Następnie od 21 do 23 lutego 1931 roku odbyły się XII MP w obsadzie międzynarodowej pod protektoratem prezydenta Ignacego Mościckiego. Brało w nich udział łącznie 220 zawodników z Polski, Czech oraz Austrii.

Od roku 1932 nastąpił gwałtowny rozwój konkurencji biegowych - były wówczas bardzo popularne. Pierwsze sukcesy odnosili wiślanie w biegach patrolowych, zorganizowanych przez Związek Strzelecki. Drużyny mieszane Związku Rezerwistów i Związku Strzeleckiego Wisły i Istebnej odnosiły zwycięstwa w rajdach szlakami Pierwszej Brygady, Żułów - Wilno, oraz w biegach patrolowych szlakiem Drugiej Brygady Sianki - Worchota. Startowali tam tacy zawodnicy jak Jan Haratyk, Kukuczka - „Kadłubek”, Józef Sikora, Rudolf Kowala. Wiślanie brali udział w tych zawodach do wybuchu II wojny światowej.

Wojna przerwała działalność klubową. Po jej zakończeniu przystąpiono do odbudowy klubu. Czołowymi skoczkami - biegaczami byli mali chłopcy, którzy rozpoczynali skakanie na małych przydomowych skoczniach. Oni właśnie stanowili trzon pierwszego powojennego narciarstwa. Po wojnie po raz pierwszy zawodnicy Wisły weszli do czołówki polskich reprezentantów narciarstwa klasycznego. Pierwszym olimpijczykiem był Jan Raszka, który w 1947 roku został mistrzem Czech i Moraw, a w latach 1951 - 52 był mistrzem Polski w kombinacji klasycznej. Następnymi olimpijczykami byli Józef Kocjan w 1968 i Jan Kawulok 1972, no i oczywiście Adam Małysz!!!